Watervormen

De laatste jaren was ik gefascineerd door water, vooral als het stroomt. Water schilderen op een manier die de essentie ervan laat zien is niet eenvoudig. Je blijft gauw steken in conventie, in gewoonte. Daarom maak ik foto's van water.
Het begon in de bergen, en vreemd genoeg niet mijn waterrijke Nederland. Hier in Holland is men gewend aan het water van de zee en dat van meestal stilstaande sloten waarvan het water door de wind in beweging wordt gebracht. Dat levert prachtige beelden, ik zal de laatste zijn om dat te ontkennen, maar het borrelend bruisend dansen van een snelle beek levert ook veel verrassing.
Vandaar deze serie beekwater, zomaar wat watervormbeelden, waaruit op het laatst een beestje kruipt.

denken---Voelen---willen

Huèsos

Denk-voelen ..... en willen

Eigenlijk gingen mijn twee vorige blogs over hetzelfde, zij het dan vanuit verschillende perspectieven. Het gedicht was een voorvoelde echo van wat ik later als antroposoof zou leren over denken, voelen en willen; het stukje daarvoor was een reflectie op dat leren.

Dit is een tekening die ik maakte naar aanleiding van lezing 2 uit "Algemene menskunde als basis voor de pedagogie" van R. Steiner. Het is een twee-dimensionale voorstelling van de werking van denken, voelen en willen. Het linkse (rode) driehoekje stelt het denken voor, het rechtse (blauwe) driehoekje de wil. De driehoekjes zijn nu eens in, dan weer uit elkaar geschoven, en dat stelt het ritmisch bij elkaar komen van denken en willen voor, dat het voelen voortbrengt.

Ons denken is een reflectie op het verleden, een schitterende diamant van bewustzijn; een ode aan, maar ook een boekhouding van alles wat wij als mensen ooit voortbrachten, ten goede of ten kwade. Dit is het deel van de mens dat waakt (althans overdag)

every inch of us making decisions of which way to go

and how to understand these choices....
think the Aleph 

Het voelen ontstaat uit de botsing, het samenkomen van denken en willen; verleden en toekomst; uit de botsing van wat wij denken te willen en dat wat het levenslot ons toebedeelt. Hoewel het voelen in het heden plaatsvindt, dat snijpunt van verleden en toekomst, is het bepaalt niet helder en wakker. Het droomt.

..you must stop and feel

your choises come crashing down around you...

see the Aleph

 

 Ons willen: dat had ik eigenlijk niet zo groot mogen tekenen. Ons willen is in diepe slaap. Het is datgene wat in potentie in ons aanwezig is, onze mogelijke ontwikkeling, onze toekomstige mogelijkheden. Steiner heeft het hier dus niet over onze verlangens van het moment, of de plannetjes die we uitdenken. Deze wil laat zich omschrijven als (levens)lot. Onze kiem van de toekomst die zich onmogelijk kennen laat:

..you feel that you can't really know it
but start dancig it...
be the Aleph

Zo zijn wij mensen dan als engelen met een manke vleugel en een haperend hart, verloren mijmerend over onze daden en soms een beetje door elkaar geschud omdat onze plannen in het honderd lopen.

Time is choise

Als vroege twintiger schreef ik gedichten omdat ik niet wist hoe ik mijn ervaringen anders in woorden moest omzetten. Ze waren in het Engels omdat ik de beelden van die taal helderder vond dan die van het Nederlands. En als je een beelddenker bent is dat belangrijk. .

Time is choise and you're moving fast along

every inch of you making decisions of which way to go

and how to understand these choises

you never stand above them

for they're making up your world

just think the Aleph

Sometimes however you must stop

and feel your choises come crashing down

around you.

Now,

don't be down and out

but stand up and face them all

See the Aleph 

Now that you're there, happy and knowing

let's face it, this is not the real thing

something's hiding behind the world

and you feel that your can't realy know it

So start dancing it

start dancing your world

start dancing your choises

Be the Aleph.

Als ik danste waren mijn gedachten en ledematen in een betere balans dan op ieder ander tijdstip. 

Het gedicht rammelt waarschijnlijk als je naar het Engels kijkt, maar wat belangrijk is was het verlangen naar een balans die ver verwijdert lag van wat we daar in het dagelijks leven onder verstaan. Geen maatschappelijk aangepaste balans was dat, geheel in de stijl van toen. 

Toch was het ook een verlangen dat uitsteeg boven de waan van de dag. Ja, en natuurlijk had ik Borges gelezen. Maar het was ook een soort besef dat er meer is in de materie dan je bedenken kan en meer in je gevoel dan je met je alledaagse zelfje kan ondergaan, want ik wilde denkvoelen. Ik wilde dansen op de ruïnes van het denken en scherpe hoeken trekken in de mist van het gevoel. Soms had ik het gevoel dat er in mijn binnenste een vulkaan leefde die op het uitbarsten stond.

Zo heftig zie je dat niet meer op je vierenvijftigste. Maar met denkvoelen ben ik nooit meer gestopt.

Een Steen, geboren uit Sterren

Vorige keer had ik het over wetenschappelijk bijgeloof vs. antroposofisch bijgeloof. Mensen die antroposofie van de buitenkant bekijken, zonder zich erin te verdiepen, denken vaak dat het allemaal bijgelovige onzin is. De kwestie is dat er zowel bij deze mensen als bij antroposofen bijgeloof voorkomt. Veel mensen gaan tegenwoordig uit van de axioma's van een natuurwetenschap die allang niet meer bestaat. Die kijken je verbaasd aan als je zegt dat die tafel (bijvoorbeeld) bestaat dankzij hun perceptie en idee van: "tafel, dus hard, dus vorm, dus werkelijk". En nog gekker wordt het als je dan toevoegt dat de tafel uit grotendeels leegte bestaat met daarin pakketjes energie (wat dat laatste ook mag wezen). Die natuurwetenschap is onbekend.
Van de andere kant gaan sommige antroposofen ook uit van bepaalde geloofsregels waar niet meer over wordt nagedacht en neemt men dingen van Steiner aan, zonder ze zelf te onderzoeken. Oh nee, dat kan ik niet onderzoeken. Zoiets kon alleen Steiner. Nou, daar zijn we mooi klaar mee. Je kan natuurlijk niet alles zelf onderzoeken, maar hou je dan wel open voor de mogelijkheid dat de overtuigingen waar je je aan vast hield wellicht ook anders bekeken kunnen worden, omdat je werkelijkheid meerdere kanten heeft.

Als je ervan uitgaat dat je werkelijkheid meerdere kanten heeft, dan ga je ook anders denken. Dan kan je niet meer beweren dat alleen werkelijk is wat volgens jouw gegevens werkelijk kan zijn. Dan kan je er toe komen om te zeggen: het een is wat minder waarschijnlijk dan het ander, maar ik kan niet uitsluiten dat er een situatie bestaat waarin andere dingen waar zijn dan in de situatie waarin ik leef.
Eerlijk gezegd ben ik zelf zo opgegroeid. De regels die thuis golden en de regels van de school waren vaak tegengesteld. Ik denk dat heel veel kinderen die tussen culturen opgroeien dat herkennen. Dat vaste geloof in de universele waarheid van jouw eigen waarden en normen wat sommige mensen tegenwoordig als ideaal zien dat is voor mij niet mogelijk. Eerlijk gezegd, als ik naar de huidige politiek kijk, ben ik blij dat het niet mogelijk is.

Maar dit is nog een kwestie van hoe jíj de werkelijkheid ziet. Het wordt nog gecompliceerder, maar ook spannender als je ervan uitgaat dat je niet de enige bent die observeert. Stel nou dat je aanneemt: de buitenwereld observeert ook, want dat is het wat je zegt als je beweert dat de werkelijkheid naast materiële ook geestelijke aspecten heeft. 
Maar de bewering dat de werkelijkheid verschillende kanten heeft en dat daarom jouw kant van de werkelijkheid, of beter, jouw vorm van werkelijkheid niet de enig mogelijke is, heeft als uiterste consequentie dat er meer zaken mogelijk zijn dan jij kan bedenken. Een of meerdere geestelijke aspecten zijn daar een deel van.
Aansluitend stel ik dus voor dat de mensen die antroposofie een bijgeloof vinden eerst maar eens "Filosofie der vrijheid" van Steiner gaan lezen.

Kijk, vooroordelen hebben we allemaal. Je kan inderdaad niet alles weten. Maar als de vooroordelen gaan veroordelen, moet je oppassen is mijn ervaring. Meestal ben je dan bezig je af te sluiten voor wat werkelijk is, ben je bezig om bijgelovig te zijn. Neem nou maar aan dat ik dat uit eigen ervaring zeg. We doen dat allemaal. Maar ik merkte daar wat bij op. Iedere keer als ik een stukje werkelijkheid niet accepteer merk ik dat mezelf afsnoer. Mijn hart knijpt samen en ik heb iets buitengesloten; van iets of Iets het bestaansrecht ontkend, mezelf gepantserd tegen een stuk of wat mogelijke werelden. Je kan alleen echt kennen waar je van houdt en alleen houden van wat je echt kent. Is dat waar? Weet ik niet. Ik ga onderzoeken om te keren kennen en om van te houden. Zo wordt er misschien toch nog een piepklein stukje geheiligde wereld bij geboren.

Iemand omschreef antroposofen eens als een groep weliswaar lieve, maar toch ook vooral bijgelovige mensen. Ik ben zelf nu maar pas een aantal jaren antroposoof en als ik kijk naar de mensen die ik ontmoet kan ik zeggen dat men als groep misschien terughoudender is dan gebruikelijk, maar dat het met dat lieve wel mee, of zo u wilt tegen valt.
Interessanter wordt het wanneer we het over die zogenaamde bijgelovigheid gaan hebben.
We zijn in het westen al zo'n tweehonderd jaar of meer bezig met verliefd te wezen op ons denkvermogen in het algemeen en de wetenschap in het bijzonder. Dat heeft ons geen windeieren gelegd. We kunnen lekker leven met en door de uitvindingen die we gedaan hebben. We hebben ook lange tijd aan niemand verantwoording hoeven af te leggen, want we waren( immers (duchtig gesteund door ons wapenarsenaal) het toppunt van beschaving op Aarde. Als anderen daar aanmerkingen op hadden (of hebben) kunnen we ze nog altijd als achterlijk of zelfs als terroristen terzijde schuiven. Of we zetten ze als 'nobele wilden' op een voetstuk en dan hoeven we ook niet te luisteren, want zoals iedereen op zijn klompen kan aanvoelen, nobele wilden, achterlijke lieden en terroristen zijn natuurlijk geen mensen zoals jij en ik.
We koesteren ons in onze slimheid, handelsgeest en wetenschap. Maar wat is dat voor wetenschap die we aanbidden, een wetenschap op grond waarvan we menen te kunnen zeggen dat bijvoorbeeld antroposofen bijgelovige lieden zijn en andere beschavingen een beetje achterlijk?
Ik kan me vaak niet aan de indruk onttrekken dat het een namaak-wetenschap is. Hou me te goede, ik ben zelf geen natuurwetenschapper, eerder een geïnteresseerde leek. Maar als ik iemand hoor beweren dat antroposofen bijgelovige lieden zijn, want ze geloven in van die onzichtbare eh, geesten en zo, dan denk ik: hoe zat dat ook al weer met die quarks en die 'dark energy'? "Ja maar, daar zijn waarnemingen van!" Bij die waarnemingen stokt het dus, want die 'geesten en zo', zijn ook waargenomen. Maar die waarnemingen tellen natuurlijk niet, want ze zijn niet wetenschappelijk. Dus wat is dan wetenschappelijk? Officieel goedgekeurde waarnemingen natuurlijk. O.
Het lijkt wel een geloof, die wetenschap.

werelden

Er zitten veel kanten aan de antroposofie. Er is de sociale kant die zich uit in o.a. "filosofie der vrijheid", het vrije schoolonderwijs, de zonnehuizen bijvoorbeeld. Je hebt de landbouw en de schone kunsten, maar één kant van antroposofie blijft wat onderbelicht en dat is die van de natuurwetenschappen.
Een van de boeken die me geholpen hebben om Steiner te accepteren als leraar is "Filosoof der vrijheid" van Collin Wilson. Het boek is verfrissend. De schrijver is niet in aanbidding, maar hij is wel bereid om een geestelijke werkelijkheid te accepteren. Gevolg is dat hij kritisch blijft en toetst wat Steiner beweert zonder op voorhand diens ideeën af te wijzen. Het is een heel goed boek voor degene die iets meer wil weten over antroposofie, maar die afgestoten wordt door boeken van mensen die met hun volle overtuiging antroposoof zijn. Zo bekent hij in het begin eerst helemaal geen zin te hebben gehad in de opdracht van zijn uitgever om 'eens iets over Steiner te vertellen'. Hij was al wel eens in een boek van de goede man begonnen, maar had dat licht walgend weggelegd vanwege het taalgebruik. Nou, dat was alvast herkenbaar. Ik was toen begonnen in "Theosofie", een basisboek, en het was een buitengewoon geworstel om er doorheen te komen.
Gelukkig had ik een leraar die me voorstelde er tekeningetjes van te maken, maar voor veel mensen is Steiners manier van spreken een niet te nemen hindernis. Hij dacht namelijk vaak in beelden. En dan heb ik het niet over platte plaatjes, maar over weefwerken van schildering en beweging en geluid. Bovendien had hij meestal een publiek die niet over de nodige hoeveelheid natuurwetenschappelijke kennis beschikte. Kun je je voorstellen hoe het is om ideeën over multipele dimensies, kwantummechanica en stringtheorie uit te leggen aan een publiek van het begin van de twintigste eeuw? En als je dat kan, probeer dan maar eens de geestelijke kant ervan in heldere taal aan ieders verstand te peuteren. Veel wiskundigen tegenwoordig kunnen uitstekend rekenen met multi-dimensies of oneindige lijnen. Er zijn maar weinig mensen die zich het zaakje kunnen voorstellen.
 Wij denken tegenwoordig al een stuk beeldrijker dan de mensen die indertijd naar de lezingen kwamen die Steiner gaf, en natuurwetenschappers die ons de nieuwste theorieën proberen uit te leggen beschikken over prachtige power-pointpresentaties. Toch denk ik niet dat veel mensen die theorieën echt snappen, laat staan wat hun consequenties voor ons begrip van de werkelijkheid zijn.
Ik ga niet eens meer voorstellen om onderzoek te doen, want ik weet heel goed dat wetenschappelijk onderzoek tegenwoordig wordt gedicteerd door winst en de verlangens van wie er aan de macht is. Ik daag wel alle vrije geesten uit om notie te nemen van wat deze mens indertijd heeft onderzocht. Laat je er door de waan van de dag niet van weerhouden om verder te kijken dan je neus lang is. Ruk je oogballen los van je tv of computer en probeer andere werelden te verkennen dan door Hollywood en chemische industrie worden toegestaan.